文言文
En eski biçimi kehanet kemiği yazısıdır (甲骨文, MÖ 1200). Doğu Asya'nın 3000 yıl boyunca ortak yazı diliydi. Kehanet kemiği ve mühür yazısı glifleri Unicode'da kodlanmamıştır.
| Çağ | MÖ 1200 – MS 1900 |
|---|---|
| Dil ailesi | Çin-Tibet |
| Bölge | Çin, Kore, Japonya, Vietnam |
| Durum | çözüldü |
| Yazı | Han Karakterleri (文言文) |
| Kelime | Anlamı | Not |
|---|---|---|
| 天 | gök, cennet, doğa | tiān · 天命 tiānmìng 'göğün buyruğu' Çin siyasetinin temeli |
| 地 | yer, toprak | dì |
| 人 | insan, kişi | rén |
| 王 | kral, hükümdar | wáng |
| 帝 | imparator, yüce tanrı | dì · Şang hanedanında baş tanrı Shangdi |
| 神 | tanrı, ruh | shén |
| 鬼 | hayalet, ata ruhu | guǐ |
| 日 | güneş, gün | rì |
| 月 | ay | yuè |
| 星 | yıldız | xīng |
| 山 | dağ | shān |
| 水 | su | shuǐ |
| 火 | ateş | huǒ |
| 木 | ağaç, odun | mù |
| 金 | altın, maden | jīn |
| 土 | toprak | tǔ · 五行 beş unsurdan biri |
| 風 | rüzgâr | fēng |
| 雨 | yağmur | yǔ |
| 大 | büyük | dà |
| 小 | küçük | xiǎo |
| 善 | iyi, erdemli | shàn |
| 惡 | kötü | è |
| 美 | güzel | měi |
| 首 | baş | shǒu |
| 目 | göz | mù |
| 口 | ağız | kǒu |
| 手 | el | shǒu |
| 足 | ayak, yeterli | zú |
| 心 | kalp, zihin | xīn |
| 生 | yaşam, doğmak | shēng |
| 死 | ölüm | sǐ |
| 言 | söz, konuşmak | yán |
| 曰 | der ki | yuē · 子曰 'Usta dedi ki' — Konfüçyüs'ün Seçmeler'i |
| 文 | yazı, kültür, metin | wén |
| 字 | karakter, harf | zì |
| 書 | kitap, yazmak | shū |
| 母 | anne | mǔ |
| 父 | baba | fù |
| 子 | çocuk, oğul, usta | zǐ · 孔子 Konfüçyüs |
| 女 | kadın | nǚ |
| 男 | erkek | nán |
| 兄 | ağabey | xiōng |
| 弟 | küçük kardeş | dì |
| 犬 | köpek | quǎn |
| 馬 | at | mǎ |
| 牛 | öküz, sığır | niú |
| 羊 | koyun | yáng |
| 鳥 | kuş | niǎo |
| 魚 | balık | yú |
| 龍 | ejderha | lóng |
| 石 | taş | shí |
| 玉 | yeşim | yù |
| 食 | yemek | shí |
| 酒 | şarap, içki | jiǔ |
| 米 | pirinç | mǐ |
| 戰 | savaş | zhàn |
| 和 | uyum, barış | hé |
| 愛 | sevgi, aşk | ài |
| 道 | yol, Tao, öğreti | dào · Taoculuğun merkezi kavramı |
| 德 | erdem | dé · 道德經 Tao Te Ching |
| 仁 | insanlık, iyilikseverlik | rén · Konfüçyüs ahlakının özü |
| 義 | doğruluk, adalet | yì |
| 禮 | ayin, görgü, düzen | lǐ |
| 智 | bilgelik | zhì |
| 信 | güven, sadakat | xìn |
| 孝 | evlat sadakati | xiào |
| 君 | bey, soylu kişi | jūn · 君子 'erdemli insan' |
| 臣 | bakan, tebaa | chén |
| 民 | halk | mín |
| 國 | ülke, devlet | guó |
| 城 | şehir, sur | chéng |
| 家 | ev, aile | jiā |
| 我 | ben | wǒ |
| 汝 | sen | rǔ |
| 有 | olmak, sahip olmak | yǒu |
| 無 | yok, hiçlik | wú · Taocu düşüncenin anahtarı |
| 行 | gitmek, yürümek, davranış | xíng |
| 來 | gelmek | lái |
| 見 | görmek | jiàn |
| 聞 | duymak | wén |
| 知 | bilmek | zhī |
| 為 | yapmak, olmak | wéi · 無為 wúwéi 'eylemsizlik' |
| 卜 | fal, kehanet | bǔ · Kehanet kemiklerinin işlevi |
| 甲骨 | kehanet kemiği | jiǎgǔ · Çincenin en eski yazılı biçimi, MÖ 1200 |
| 中國 | Çin | zhōngguó 'orta ülke' |
| 一 | bir, 1 | yī |
| 二 | iki, 2 | èr |
| 三 | üç, 3 | sān |
| 四 | dört, 4 | sì |
| 五 | beş, 5 | wǔ · 五行 beş unsur |
| 六 | altı, 6 | liù |
| 七 | yedi, 7 | qī |
| 八 | sekiz, 8 | bā · uğurlu sayı |
| 九 | dokuz, 9 | jiǔ · imparatorluk sayısı |
| 十 | on, 10 | shí |
| 百 | yüz, 100 | bǎi |
| 千 | bin, 1000 | qiān |
| 萬 | on bin, sayısız | wàn · 萬歲 'on bin yıl yaşa' |
| 白 | beyaz | bái · batı ve yas rengi |
| 黑 | siyah | hēi · kuzey ve su |
| 赤 | kızıl | chì · güney ve ateş |
| 青 | mavi-yeşil, gök | qīng · doğu; Çincede mavi ile yeşil tek renkti |
| 黃 | sarı | huáng · merkez ve imparator rengi; 黃河 Sarı Irmak |
| 海 | deniz | hǎi |
| 河 | nehir, Sarı Irmak | hé |
| 江 | büyük nehir, Yangtze | jiāng |
| 林 | orman | lín · iki ağaç |
| 田 | tarla | tián |
| 雲 | bulut | yún |
| 雪 | kar | xuě |
| 春 | ilkbahar | chūn |
| 夏 | yaz | xià · aynı zamanda Xia hanedanı |
| 秋 | sonbahar | qiū · 春秋 'İlkbahar ve Sonbahar Yıllıkları' |
| 冬 | kış | dōng |
| 年 | yıl | nián |
| 時 | zaman, mevsim | shí |
| 今 | şimdi | jīn |
| 古 | eski, antik | gǔ |
| 聖 | kutsal, bilge | shèng · 聖人 kusursuz bilge |
| 賢 | erdemli, yetkin | xián |
| 師 | usta, öğretmen | shī |
| 學 | öğrenmek, okul | xué · 學而時習之 'öğrenip zamanında uygulamak' |
| 兵 | asker, silah | bīng · 孫子兵法 Sun Zi'nin Savaş Sanatı |
| 馬車 | savaş arabası | mǎchē |
| 劍 | kılıç | jiàn |
| 弓 | yay | gōng |
| 船 | gemi | chuán |
| 車 | araba | chē |
| 絲 | ipek | sī · İpek Yolu'nun 'si'si; Yunanca 'ser' buradan |
| 茶 | çay | chá · Türkçe 'çay' bu sözcükten |
| 禮2 | tören, nezaket | lǐ |
| 命 | buyruk, kader, yaşam | mìng · 天命 göğün buyruğu |
| 氣 | soluk, yaşam enerjisi, qi | qì |
| 陰 | yin, gölgeli yan | yīn |
| 陽 | yang, güneşli yan | yáng |
| 太極 | Taiji, yüce kutup | tàijí |
| 易 | değişim, kolay | yì · 易經 Değişimler Kitabı |
| 空 | boşluk | kōng · Budist 'şunyata'nın karşılığı |
| 佛 | Buda | fó |
| 心2 | zihin, niyet | xīn |
| 夢 | rüya | mèng · Zhuangzi'nin kelebek rüyası |
| 詩 | şiir | shī · 詩經 Şiirler Kitabı |
| 樂 | müzik, neşe | yuè / lè |
| 畫 | resim | huà |
| 筆 | fırça, kalem | bǐ |
| 墨 | mürekkep | mò |
| 紙 | kâğıt | zhǐ · MS 105'te icat edildi |
| 食2 | yemek yemek | shí |
| 飲 | içmek | yǐn |
| 走 | koşmak, gitmek | zǒu |
| 立 | durmak, kurmak | lì |
| 坐 | oturmak | zuò |
| 殺 | öldürmek | shā |
| 愛2 | sevmek | ài |
| 懼 | korkmak | jù |
| 孔子 | Konfüçyüs | Kǒngzǐ 'Usta Kong', MÖ 551-479 |
| 老子 | Lao Zi | Lǎozǐ 'Yaşlı Usta', Tao Te Ching'in yazarı |
| 莊子 | Zhuang Zi | Zhuāngzǐ · kelebek rüyasının sahibi |
| 孫子 | Sun Zi | Sūnzǐ · Savaş Sanatı |
MÖ 1200 – MS 1900 döneminde.
Han Karakterleri (文言文) ile yazılır.
Çin-Tibet.