nāhuatlahtōlli
Aztek İmparatorluğu'nun dili. Hâlâ 1,7 milyon kişi konuşuyor. Çikolata, domates, avokado sözcükleri buradan geldi.
| Çağ | MS 600 – bugün |
|---|---|
| Dil ailesi | Uto-Aztek |
| Bölge | Orta Meksika |
| Durum | çözüldü |
| Yazı | Latin Alfabesi |
| Kelime | Anlamı | Not |
|---|---|---|
| teotl | tanrı | Teotihuacan 'tanrıların doğduğu yer' |
| tlacatl | insan, kişi | |
| cihuatl | kadın | |
| oquichtli | erkek | |
| tlatoani | hükümdar, kral | 'konuşan' — Aztek hükümdar unvanı |
| calli | ev | |
| altepetl | şehir, kent devleti | atl 'su' + tepetl 'dağ' |
| tepetl | dağ | |
| tlalli | toprak, yer | |
| ilhuicatl | gök | |
| atl | su | |
| tonatiuh | güneş | Beşinci Güneş çağının adı |
| metztli | ay | |
| citlalin | yıldız | |
| ilhuitl | gün, bayram | |
| yohualli | gece | |
| xihuitl | yıl, ot, turkuaz | |
| huey | büyük, ulu | Huey Tlatoani 'büyük hükümdar' |
| cualli | iyi, güzel | |
| tzontecomatl | baş, kafa | |
| ixtelolotl | göz | |
| camatl | ağız | |
| maitl | el | |
| icxitl | ayak | |
| yollotl | kalp, yürek | Aztek kurban törenlerinin merkezinde |
| nemiliztli | yaşam, hayat | |
| miquiztli | ölüm | |
| tlahtolli | söz, dil | |
| nantli | anne | |
| tahtli | baba | |
| conetl | çocuk, bebek | |
| pilli | soylu, çocuk | |
| itzcuintli | köpek | Aztek takviminde bir gün adı |
| mazatl | geyik | |
| ocelotl | jaguar | Avrupa dillerine 'ocelot' olarak geçti |
| cuauhtli | kartal | Tenochtitlan efsanesinin kartalı |
| coatl | yılan | Quetzalcoatl 'tüylü yılan' |
| michin | balık | |
| tototl | kuş | |
| cuahuitl | ağaç, odun | |
| xochitl | çiçek | |
| centli | mısır | |
| tlaxcalli | ekmek, tortilla | |
| octli | pulque, agave şarabı | |
| xocolatl | çikolata | 'çikolata' sözcüğünün kaynağı |
| tomatl | domates | 'domates' sözcüğünün kaynağı |
| ahuacatl | avokado | 'avokado' sözcüğünün kaynağı |
| chilli | acı biber | |
| teocuitlatl | altın | 'tanrı pisliği' — Aztekler altını böyle adlandırırdı |
| tetl | taş | |
| tletl | ateş | |
| ehecatl | rüzgâr | |
| yaoyotl | savaş | |
| yaotl | düşman | |
| amoxtli | kitap, kodeks | |
| tlacuilo | yazıcı, ressam | |
| tianquiztli | pazar, çarşı | |
| nehuatl | ben | |
| tehuatl | sen | |
| nahuatl | Nahuatl dili | 'açık, anlaşılır konuşma' |
| mexihco | Meksika | Mexihca halkının adından |
| tenochtitlan | Tenochtitlan | Aztek başkenti, bugünkü Mexico City |
| quetzalcoatl | Quetzalcoatl | Tüylü yılan tanrı |
| ce | bir, 1 | |
| ome | iki, 2 | |
| yei | üç, 3 | |
| nahui | dört, 4 | |
| macuilli | beş, 5 | 'el alınmış' — beş parmak |
| chicuace | altı, 6 | |
| chicome | yedi, 7 | |
| chicuei | sekiz, 8 | |
| chiucnahui | dokuz, 9 | |
| matlactli | on, 10 | 'eller' — iki el |
| cempohualli | yirmi, 20 | 'bir sayım' · Aztekler 20'lik sayar |
| centzontli | dört yüz, 400 | 20×20; 'sayısız' anlamında da |
| cenxiquipilli | sekiz bin, 8000 | 20×20×20 |
| iztac | beyaz | |
| tliltic | siyah | |
| chichiltic | kırmızı | |
| xoxoctic | yeşil | |
| texotic | mavi | |
| coztic | sarı | |
| huitztli | diken | kendini kanatma ayinlerinde kullanılırdı |
| tepetlatl | kaya | |
| ameyalli | pınar | |
| ilhuicaatl | deniz | 'gök suyu' |
| quiyahuitl | yağmur | Tlaloc'un armağanı |
| mixtli | bulut | |
| tlalolin | deprem | |
| cahuitl | zaman | |
| yohualli2 | gece | |
| tonalli | gün, kader, can ısısı | doğum günü kaderi belirler |
| tonalpohualli | 260 günlük takvim | ritüel takvim |
| xiuhpohualli | 365 günlük takvim | güneş yılı |
| nemontemi | uğursuz beş gün | yılın artık günleri |
| teocalli | tapınak | 'tanrı evi' |
| tzompantli | kafatası rafı | kurban kafataslarının sergilendiği yapı |
| tlamacazqui | rahip | |
| calmecac | soylu okulu | |
| telpochcalli | gençlik okulu | 'delikanlı evi' |
| pochtecatl | gezgin tüccar | casusluk da yaparlardı |
| macehualli | halktan kişi | |
| tlacohtli | köle | Aztek köleliği kalıtsal değildi |
| cuauhtlahtoani | kartal savaşçı | |
| ocelomeh | jaguar savaşçıları | |
| macuahuitl | obsidyen kılıç | ahşap sopaya obsidyen bıçaklar çakılı |
| chimalli | kalkan | |
| acalli | kayık | 'su evi' |
| chinampa | yüzen bahçe | göl üstünde tarım |
| quetzalli | quetzal tüyü, değerli şey | |
| chalchihuitl | yeşim | altından daha değerliydi |
| itztli | obsidyen | |
| papalotl | kelebek | |
| tecolotl | baykuş | ölüm habercisi |
| huitzilin | sinekkuşu | Huitzilopochtli 'sol taraftaki sinekkuşu' |
| cua | yemek | |
| i | içmek | |
| cochi | uyumak | |
| nemi | yaşamak | |
| miqui | ölmek | |
| tlazohtla | sevmek | |
| mahui | korkmak | |
| ihtoa | söylemek | |
| tlalli_nantli | toprak ana | Tlaltecuhtli |
| huitzilopochtli | Huitzilopochtli | Aztek baş tanrısı, savaş ve güneş |
| tlaloc | Tlaloc | Yağmur tanrısı |
| tezcatlipoca | Tezcatlipoca | 'Tüten ayna' · kader ve gece tanrısı |
| coatlicue | Coatlicue | 'Yılan etekli' · toprak ana tanrıça |
| mictlan | Mictlan, ölüler diyarı | dokuz katlı yeraltı |
MS 600 – bugün döneminde.
Latin Alfabesi ile yazılır.
Uto-Aztek.