संस्कृतम् saṃskṛtam
Vedaların ve Hint felsefesinin dili. Panini'nin MÖ 4. yy dilbilgisi, bugün hâlâ aşılamamış bir biçimsel dil çözümlemesidir.
| Çağ | MÖ 1500 – bugün |
|---|---|
| Dil ailesi | Hint-Avrupa (Hint-İran) |
| Bölge | Hindistan |
| Durum | çözüldü |
| Yazı | Sanskrit (Devanagari) |
| Ayrıca şu yazıyla da yazılır | Brahmi (Ashoka) |
| Kelime | Anlamı | Not |
|---|---|---|
| deva | tanrı | देव |
| devi | tanrıça | देवी |
| rajan | kral | राजन् |
| manusya | insan | मनुष्य |
| nara | adam, insan | नर |
| stri | kadın | स्त्री |
| grha | ev | गृह |
| nagara | şehir | नगर |
| prthivi | yer, toprak | पृथिवी |
| akasa | gök, uzay | आकाश |
| jala | su | जल |
| agni | ateş, ateş tanrısı | अग्नि |
| vayu | rüzgâr, hava | वायु |
| surya | güneş | सूर्य |
| candra | ay | चन्द्र |
| tara | yıldız | तारा |
| dina | gün | दिन |
| ratri | gece | रात्रि |
| varsa | yıl, yağmur | वर्ष |
| kala | zaman | काल |
| maha | büyük, yüce | महा |
| alpa | küçük, az | अल्प |
| su | iyi, güzel | सु |
| papa | kötü, günah | पाप |
| sirsa | baş | शीर्ष |
| caksus | göz | चक्षुस् |
| mukha | ağız, yüz | मुख |
| hasta | el | हस्त |
| pada | ayak, adım | पाद |
| hrdaya | kalp | हृदय |
| jivana | yaşam | जीवन |
| mrtyu | ölüm | मृत्यु |
| atman | öz, ruh, benlik | आत्मन् |
| brahman | mutlak gerçeklik | ब्रह्मन् |
| dharma | düzen, görev, yasa | धर्म |
| karma | eylem, amel | कर्म |
| yoga | birleşme, yoga | योग |
| moksa | kurtuluş | मोक्ष |
| sabda | ses, söz | शब्द |
| veda | bilgi, Veda | वेद |
| mantra | mantra, kutsal söz | मन्त्र |
| pustaka | kitap | पुस्तक |
| mata | anne | माता |
| pitr | baba | पितृ |
| putra | oğul | पुत्र |
| duhitr | kız evlat | दुहितृ |
| bhratr | erkek kardeş | भ्रातृ |
| svasr | kız kardeş | स्वसृ |
| mitra | dost | मित्र |
| satru | düşman | शत्रु |
| svan | köpek | श्वन् |
| asva | at | अश्व |
| gau | inek, sığır | गो |
| naga | yılan, fil | नाग |
| matsya | balık | मत्स्य |
| paksin | kuş | पक्षिन् |
| vrksa | ağaç | वृक्ष |
| puspa | çiçek | पुष्प |
| padma | nilüfer | पद्म |
| asman | taş | अश्मन् |
| suvarna | altın | सुवर्ण |
| rajata | gümüş | रजत |
| yuddha | savaş | युद्ध |
| santi | barış, huzur | शान्ति |
| prema | sevgi, aşk | प्रेम |
| satya | hakikat, gerçek | सत्य |
| jnana | bilgi | ज्ञान |
| guru | öğretmen, ağır | गुरु |
| namaste | selam, merhaba | नमस्ते 'sana selam olsun' |
| om | Om | ॐ kutsal hece |
| aham | ben | अहम् |
| tvam | sen | त्वम् |
| bhu | olmak | भू |
| gam | gitmek | गम् |
| vac | söylemek, söz | वच् |
| drs | görmek | दृश् |
| vid | bilmek | विद् |
| eka | bir, 1 | एक |
| dvi | iki, 2 | द्वि |
| tri | üç, 3 | त्रि |
| catur | dört, 4 | चतुर् |
| panca | beş, 5 | पञ्च · Farsça 'penç', Yunanca 'pente' akrabası |
| sas | altı, 6 | षष् |
| sapta | yedi, 7 | सप्त |
| asta | sekiz, 8 | अष्ट |
| nava2 | dokuz, 9 | नव |
| dasa | on, 10 | दश |
| sata | yüz, 100 | शत |
| sahasra | bin, 1000 | सहस्र |
| sveta | beyaz | श्वेत |
| krsna | siyah, koyu | कृष्ण · Krişna'nın adı |
| rakta | kırmızı, kan | रक्त |
| harita | yeşil | हरित |
| nila | mavi, lacivert | नील |
| pita | sarı | पीत |
| parvata | dağ | पर्वत |
| nadi | nehir | नदी |
| samudra | deniz, okyanus | समुद्र |
| vana | orman | वन |
| dvipa | ada | द्वीप |
| megha | bulut | मेघ |
| vrsti | yağmur | वृष्टि |
| prabhata | sabah | प्रभात |
| sandhya | akşam | संध्या |
| yuga | çağ | युग · Kali Yuga, içinde bulunduğumuz çağ |
| kalpa | kozmik çağ | कल्प · 4,32 milyar yıl |
| raja | kral | राजा · 'rex', 'regal' akrabası |
| ksatriya | savaşçı sınıfı | क्षत्रिय |
| brahmana | rahip sınıfı, Brahman | ब्राह्मण |
| vaisya | tüccar sınıfı | वैश्य |
| sudra | hizmetkâr sınıfı | शूद्र |
| varna | sınıf, renk | वर्ण |
| asrama | yaşam evresi, inziva yeri | आश्रम |
| sannyasa | dünyadan el çekme | संन्यास |
| samsara | doğum-ölüm döngüsü | संसार |
| maya | yanılsama | माया |
| ahimsa | şiddetsizlik | अहिंसा · Gandhi'nin ilkesi |
| tapas | çile, içsel ısı | तपस् |
| mandala | çember, mandala | मण्डल |
| avatara | avatar, iniş | अवतार |
| sutra | özlü söz, iplik | सूत्र · 'dikiş' ile aynı kök |
| guru2 | usta, öğretmen | गुरु |
| sisya | öğrenci | शिष्य |
| yajna | kurban töreni | यज्ञ |
| agni2 | ateş, Agni | अग्नि · Latince 'ignis' akrabası |
| indra | İndra | इन्द्र · Vedaların fırtına ve savaş tanrısı |
| visnu | Vişnu | विष्णु |
| siva | Şiva | शिव |
| buddha | Buda, uyanmış | बुद्ध |
| nirvana | nirvana, sönüş | निर्वाण · 'üflenip söndürülme' |
| asva2 | at | अश्व · 'equus' akrabası |
| gaja | fil | गज |
| simha | aslan | सिंह · 'Singapur' = aslan şehri |
| vyaghra | kaplan | व्याघ्र |
| ad | yemek | अद् · Latince 'edere' akrabası |
| pa | içmek | पा |
| svap | uyumak | स्वप् |
| kr | yapmak | कृ · karma'nın kökü |
| da | vermek | दा |
| sru | duymak | श्रु |
| han | öldürmek, vurmak | हन् |
| bhaj | paylaşmak, adanmak | भज् · bhakti'nin kökü |
MÖ 1500 – bugün döneminde.
Sanskrit (Devanagari) ile yazılır.
Hint-Avrupa (Hint-İran).