𒅴𒂠 eme-gir
Dünyanın yazıya geçirilen ilk dili. Hiçbir bilinen dille akraba değil.
| Çağ | MÖ 3200 – MÖ 100 |
|---|---|
| Dil ailesi | İzole (akrabası yok) |
| Bölge | Güney Mezopotamya |
| Durum | çözüldü |
| Yazı | Çivi Yazısı (Sumer-Akad) |
| Kelime | Anlamı | Not |
|---|---|---|
| dingir | tanrı, ilah | 𒀭 işareti; tanrı adlarının önüne belirleyici olarak konur |
| an | gök, gökyüzü | An: gök tanrısı |
| ki | yer, toprak | |
| lugal | kral | lu 'adam' + gal 'büyük' = büyük adam |
| lu | adam, kişi | |
| munus | kadın | |
| nin | hanım, kraliçe, hanımefendi | |
| en | bey, başrahip | |
| ensi | vali, şehir beyi | |
| e | ev, tapınak | é |
| kur | dağ, yabancı ülke, ölüler diyarı | |
| kalam | ülke, Sumer ülkesi | |
| uru | şehir | |
| a | su | |
| id | ırmak, nehir | íd |
| utu | güneş, Güneş tanrısı | |
| iti | ay (takvim) | |
| mul | yıldız | |
| ud | gün, gündüz | |
| gi | gece | gi6 |
| mu | yıl, ad, isim | |
| gal | büyük, yüce | |
| tur | küçük | |
| dug | iyi, tatlı, güzel | dùg |
| hul | kötü, fena | |
| sag | baş, kafa | |
| igi | göz, yüz, ön | |
| ka | ağız | |
| su | el | šu |
| gir | ayak | ĝìri |
| sa | kalp, iç, orta | šà |
| ti | yaşam, kaburga, ok | Sumer sözcük oyununun kaynağı |
| us | ölmek, ölü | úš |
| nam | kader, yazgı | |
| me | ilahi güç, düzen | Sumer dininin temel kavramı |
| inim | söz, kelime | |
| dub | tablet, kil tablet | |
| dubsar | kâtip, yazıcı | dub-sar 'tablet yazan' |
| edubba | okul, tablet evi | é-dub-ba-a |
| ama | anne | |
| ad | baba | a-a |
| dumu | çocuk, oğul, evlat | |
| ses | kardeş, erkek kardeş | šeš |
| dam | eş | |
| ninda | ekmek | |
| kas | bira | kaš |
| gestin | şarap, üzüm | ĝeštin |
| gud | öküz, boğa | |
| udu | koyun | |
| anse | eşek | anše |
| ur | köpek, yırtıcı | |
| musen | kuş | mušen |
| ku | balık | ku6 |
| gis | ağaç, odun | ĝiš |
| kug | gümüş, saf, kutsal | kù |
| guskin | altın | guškin |
| urud | bakır | |
| zabar | tunç, bronz | |
| na | taş | na4 |
| im | kil, rüzgâr, fırtına | |
| izi | ateş | |
| zu | bilmek | |
| gin | gitmek | ĝen |
| gub | durmak, dikilmek | |
| tus | oturmak | tuš |
| du | inşa etmek, yapmak | |
| silim | sağlık, esenlik, barış | |
| di | hüküm, dava | |
| arad | köle, hizmetkâr | |
| geme | cariye, kadın köle | |
| nig | şey, nesne | níĝ |
| kiengi | Sumer | ki-en-gi: Sumerlilerin kendi ülkelerine verdiği ad |
| eridu | Eridu | Sumer mitolojisinde ilk şehir |
| unug | Uruk | Gılgamış'ın şehri |
| dis | bir, 1 | diš · dikey tek kama |
| min | iki, 2 | |
| es | üç, 3 | eš |
| limmu | dört, 4 | |
| ia | beş, 5 | |
| as | altı, 6 | àš |
| imin | yedi, 7 | |
| ussu | sekiz, 8 | |
| ilimmu | dokuz, 9 | |
| u | on, 10 | u; açılı kama |
| ges | altmış, 60 | ĝeš · sayı sisteminin temel birimi |
| sar | 3600, büyük sayı | šár · 60×60; aynı zamanda 'bahçe' |
| babbar | beyaz, parlak | |
| gig | siyah, kara | gi6 · 'gece' ile aynı işaret |
| sig | yeşil, sarı, soluk | sig7 |
| zagin | lacivert, lapis mavisi | za-gìn · lapis lazuli rengi |
| ab | deniz | ab |
| hursag | dağ silsilesi | ḫur-saĝ |
| edin | bozkır, step, ova | Tevrat'taki 'Aden' ile ilişkilendirilir |
| gan | tarla | gán |
| kiri | bahçe, meyvelik | ĝiškiri6 |
| id2 | kanal | e |
| kaskal | yol, sefer | |
| abzu | tatlı su okyanusu, Abzu | Enki'nin yeraltı suyu diyarı |
| sig4 | kerpiç, tuğla | Mezopotamya mimarisinin temeli |
| eanna | Eanna | é-an-na 'gök evi' · Uruk'taki İnanna tapınağı |
| ziggurat | zigurat, basamaklı tapınak | u6-nir |
| sanga | rahip, tapınak yöneticisi | |
| gudug | rahip | gudu4 |
| nindingir | rahibe | nin-dingir 'tanrı hanımı' |
| siskur | dua, sunu | |
| namtar | kader, Namtar | nam-tar 'kader kesen' · ölüm cini |
| kiur | yeraltı dünyası | kur-nu-gi4-a 'dönüşü olmayan ülke' |
| ugula | ustabaşı, amir | |
| nubanda | müfettiş | nu-banda3 |
| engar | çiftçi | |
| sipad | çoban | sipad · krallar kendilerini böyle anardı |
| simug | demirci | |
| nagar | marangoz | |
| damgar | tüccar | dam-gàr |
| lukur | rahibe, kral eşi | |
| ukubi | halk, topluluk | ukken 'meclis' |
| gigir | savaş arabası | ĝišgigir |
| ma | gemi, kayık | ĝišmá |
| giszu | silah | ĝištukul |
| balag | davul, lir | |
| tug | giysi, kumaş | túg |
| kus | deri | kuš |
| i | yağ | ì |
| lal | bal | làl |
| se | arpa, tahıl | še · Sumer ekonomisinin para birimi |
| gu | keten, ip | gu |
| gu7 | yemek | |
| nag | içmek | |
| tum | getirmek, taşımak | |
| sum | vermek | |
| ti2 | almak, yaklaşmak | |
| pad | bulmak, seçmek | |
| ar | övmek | ár |
| sig10 | koymak, yerleştirmek | |
| bad | açmak | |
| gaz | öldürmek, ezmek | |
| hul2 | sevinmek | |
| ir | ağlamak | ér |
| nig2gig | tabu, yasak | níĝ-gig |
| namtil | yaşam | nam-til3 |
| nigsisa | adalet, doğruluk | níĝ-si-sá · Ur-Nammu yasalarının anahtarı |
| sudur | sonsuzluk, uzak gelecek | su3-ud |
| gestug | akıl, kulak, anlayış | ĝeštug2 · Sumerce'de akıl kulaktadır |
| sumer_gilgames | Gılgamış | Bilgamesh · Uruk kralı, dünyanın ilk destan kahramanı |
| inanna | İnanna | Aşk ve savaş tanrıçası; Akadça İştar |
| enlil | Enlil | Hava ve fırtına tanrısı, panteonun başı |
| enki | Enki | Bilgelik ve tatlı su tanrısı |
| nanna | Nanna | Ay tanrısı; Akadça Sin |
MÖ 3200 – MÖ 100 döneminde.
Çivi Yazısı (Sumer-Akad) ile yazılır.
İzole (akrabası yok).