RENISET English

Eski Türkçe (Göktürk)

türk bitig

Türkçenin yazılı ilk belgeleri: Orhun Yazıtları (Kül Tigin, Bilge Kağan, Tonyukuk). 1893'te Vilhelm Thomsen çözdü.

ÇağMS 600 – MS 1000
Dil ailesiTürk
BölgeMoğolistan, Sibirya, Orta Asya
Durumçözüldü
YazıGöktürk / Orhun
Ayrıca şu yazıyla da yazılırYenisey (Eski Türk), Eski Uygur

Sözlükten

KelimeAnlamıNot
teŋritanrı, gökOrhun yazıtlarının ilk sözcüklerinden
kagankağan, hakan
katunhatun, kraliçe
tiginprens, şehzadeKül Tigin'deki tigin
begbey, soylu
ildevlet, ülke, ilel / il
bodunhalk, millet, boy
kişikişi, insankişi
erer, yiğit, adam
urıoğlan, erkek evlaturı
kızkızkız
oğlanoğul, evlatoğlan / oğul
kangbabakaŋ
öganneög
yeryer, toprak
subsusub / suv
kökgök, mavikök; Kök Türk 'Gök Türk'
küngün, güneşkün
ayay
yultuzyıldız
yılyılyıl
uluğulu, büyükuluğ
kiçigküçükkiçig
edgüiyi, güzeledgü
yablakkötü, fena
başbaşbaş
közgözköz
ağızağızağız
eligel
adakayak
yürekyürek, kalpyürek
tirigdiri, canlı
ölümölümölüm
sözsöz, kelimesöz
bitigyazıt, yazı, kitapbiti- 'yazmak' kökünden
beŋgübengü, ebedi, sonsuzbeŋgü; 'bengü taş' = ebedi anıt
taştaştaş
balıkşehir, kalebalık; Beşbalık, Hanbalık
orduordu, karargâh, saray
süordu, askersü
yağıdüşmanyağı
atat, ad
itit, köpek
börikurt, börüböri
koykoyun
altunaltın
kümüşgümüşkümüş
temirdemir
otateş, ot
yelyel, rüzgâr
aşaş, yemekaş
bargitmek, varmakbar-
kelgelmekkel-
ay2söylemek, demekay-
bilbilmekbil-
bervermekber-
alalmakal-
ölölmeköl-
tikdikmek, yazıt dikmektik-
türkTürktürk
oguzOğuz
tabgaçÇin, Çinlitabgaç
ÖtükenÖtükenGöktürklerin kutsal yurdu
birbir, 1
ekiiki, 2
üçüç, 3
törtdört, 4
beşbeş, 5
altıaltı, 6
yetiyedi, 7
sekizsekiz, 8
tokuzdokuz, 9
onon, 10
yigirmiyirmi, 20
yüzyüz, 100
biŋbin, 1000biŋ · modern 'bin'
tümenon bin, sayısızMoğolca'ya ve Rusça'ya (тьма) geçti
akak, beyazbatı yönünü de gösterir
karakara, siyahkuzey yönünü de gösterir; 'kara budun' = halk kitlesi
kızılkızıl, kırmızıgüney yönünü de gösterir
yaşılyeşil
sarıgsarımerkezi gösterir
bozboz, gri
alaala, alacalı
ilgerüileri, doğuOrhun'da yönler güneşe göre: ileri = doğu
kurıgarugeri, batı
birgerüsağ, güney
yırgarusol, kuzey
ödzaman, vakit'öd teŋri yasar' = zamanı Tanrı düzenler
yayyaz
kışkış
taŋtan, şafak
tüngece
bugünbugün
şadşad, prens unvanıkağanın oğullarına verilen unvan
yabguyabgukağandan sonraki en yüksek unvan
tarkantarkanayrıcalıklı komutan unvanı
buyrukbuyruk, bakanmodern 'buyruk'
çerigasker, ordumodern 'çeri', 'yeniçeri'
süŋügmızrak
yayay
okokaynı zamanda 'boy, kabile' anlamında: On Ok
kılıçkılıç
yarıkzırh
tugtuğ, sancak
urtıvurdu, savaştıur- 'vurmak'
sülesefere çıkmaksüle- · yazıtların en sık fiili
yorıyürümek, sefer etmekyorı-
evev, çadıreb
kapıgkapı, geçit'Temir Kapıg' = Demir Kapı
yolyol
kölgölKül Tigin'in adındaki köl ile karıştırılmamalı
ögüzırmak, nehir'Oğuz' adıyla ilişkilendirilir
tagdağ
kumkum, çöl
yışormanlık dağ'Kögmen yış'
aşnuönce, evvel
ilkilk
kendşehir, kent
sıgungeyik
yılkıat sürüsü, hayvan
ingekinek
kuşkuş
balık2balık
agıipek, hazine'agı barım' = mal mülk
küçgüç, kuvvet
küŋcariye
kulkul, köle'kul boltı' = kul oldu
törütöre, yasa, düzenil ve törü, Göktürk devlet anlayışının iki temel direği
kutkut, ilahi talihkağana Tanrı tarafından verilen yönetme yetkisi
ülügpay, kısmet
küŋedgüiyilikedgü'den
yaŋusul, biçim
sabsöz, habersab/sav · 'sabım' = sözüm
ayıtsormakayıt-
eşidişitmekeşid-
körgörmekkör-
yazyazmak, işlemekyaz-
yeyemekye-
içiçmekiç-
tirildirilmek, toplanmaktiril-
ölüröldürmekölür-
bulgankarışmak, isyan etmekbulgan-
kültiginKül Tigin732 tarihli yazıtın sahibi, Bilge Kağan'ın kardeşi
bilgebilge, bilginBilge Kağan'ın unvanı
tonyukukTonyukukKendi yazıtını kendi diktiren devlet adamı
kırkızKırgız
türgişTürgiş
sogdakSoğdİpek Yolu'nun tüccar halkı
tatabıTatabıYazıtlarda geçen bir boy

Sık sorulanlar

Eski Türkçe (Göktürk) ne zaman konuşuldu?

MS 600 – MS 1000 döneminde.

Eski Türkçe (Göktürk) hangi yazıyla yazılır?

Göktürk / Orhun ile yazılır.

Eski Türkçe (Göktürk) hangi dil ailesinden?

Türk.