runasimi
The administrative language of the Inca Empire. The Inca had no letter script; they kept their records with khipu, knotted cords.
| Era | 1200 CE - present |
|---|---|
| Language family | Quechuan |
| Region | The Andes |
| Status | deciphered |
| Script | Latin alphabet |
| Word | Meaning |
|---|---|
| inti | sun, sun god |
| killa | moon |
| quyllur | star |
| pacha | earth, time, world |
| hanan pacha | upper world |
| unu | water |
| yaku | water |
| urqu | mountain |
| wasi | house |
| llaqta | town, city |
| inka | Inca, ruler |
| qhapaq | mighty, royal |
| runa | person, people |
| warmi | woman |
| qhari | man |
| wawa | baby, child |
| mama | mother |
| tayta | father |
| hatun | big, great |
| huchuy | small |
| allin | good |
| uma | head |
| ñawi | eye |
| simi | mouth, language, word |
| maki | hand |
| chaki | foot |
| sunqu | heart |
| kawsay | life, to live |
| wañuy | death, to die |
| allqu | dog |
| llama | llama |
| puma | puma |
| kuntur | condor |
| amaru | serpent |
| challwa | fish |
| sara | maize |
| papa | potato |
| quwi | guinea pig |
| quri | gold |
| qullqi | silver, money |
| rumi | stone |
| nina | fire |
| wayra | wind |
| khipu | quipu, knot record |
| tawantinsuyu | Tawantinsuyu |
| huk | one |
| iskay | two |
| kimsa | three |
| tawa | four |
| pichqa | five |
| suqta | six |
| qanchis | seven |
| pusaq | eight |
| isqun | nine |
| chunka | ten |
| pachak | hundred |
| waranqa | thousand |
| yuraq | white |
| yana | black |
| puka | red |
| qumir | green |
| anqas | blue |
| qillu | yellow |
| apu | mountain spirit, lord |
| wak'a | sacred place |
| mit'a | rotational labour |
| ayllu | kin group |
| chaski | relay messenger |
| tampu | way station |
| qhapaq ñan | the royal road |
| sapa inka | the sole Inca |
| mallki | mummy, ancestor |
| coca | coca |
| mikhuy | to eat |
| upyay | to drink |
| puñuy | to sleep |
| munay | to love, to want |
| rimay | to speak |
| yachay | to know |
| ama suwa | do not steal |
| ama llulla | do not lie |
| ama qilla | do not be lazy |
1200 CE - present.
Latin alphabet.
Quechuan.